Organizacja samozarządzająca

Organizacja (SMO; ang. self-managing organization), w której uprawnienia decyzyjne są formalnie i systematycznie rozproszone w całym systemie organizacyjnym. Jej istotną cechą jest odejście od relacji przełożony-podwładny jako podstawowego mechanizmu kontroli. SMO można zatem traktować jako pogłębioną formę decentralizacji władzy decyzyjnej, a nie jako synonim każdej organizacji o spłaszczonej strukturze. Decentralizację można bowiem rozpatrywać jako kontinuum dotyczące umiejscowienia władzy decyzyjnej, a nie prosty podział na organizacje scentralizowane i zdecentralizowane.

SMO należy odróżnić od kilku pokrewnych form. Samoorganizacja (self-organization) opisuje przede wszystkim proces wyłaniania się porządku i koordynacji z lokalnych interakcji; może występować również w organizacji hierarchicznej. Self-direction odnosi się przede wszystkim do samodzielności jednostki lub zespołu w określaniu celów, kierunku i sposobu działania, choć w literaturze termin ten bywa zbliżany do self-management. Self-governance akcentuje natomiast uczestnictwo w ustanawianiu reguł, podziale władzy i projektowaniu sposobów podejmowania decyzji. Granice między tymi pojęciami nie zawsze są w literaturze konsekwentne, dlatego znaczenie terminu należy każdorazowo odczytywać zgodnie z definicją przyjętą przez danego autora.

Zespół samozarządzający może posiadać znaczną autonomię w zakresie codziennej pracy, pozostając „wyspą” wewnątrz tradycyjnej struktury, w której strategia, budżety, polityka personalna czy ostateczna kontrola nadal należą do kierownictwa. W SMO rozproszenie uprawnień obejmuje natomiast system organizacyjny, a nie wyłącznie wybrane zespoły.

Podobnie organizacja płaska może mieć niewiele szczebli hierarchii, a mimo to pozostawiać najważniejsze decyzje właścicielowi lub zarządowi. Organizacja zdecentralizowana może przesuwać decyzje bliżej miejsc, w których wykonywana jest praca, zachowując jednocześnie stanowiska kierownicze i formalne relacje raportowania. Samo spłaszczenie struktury ani decentralizacja nie są więc wystarczającymi dowodami istnienia SMO.

Przewijanie do góry